İnsanın Estetik Eğitimi Üzerine

Bir tablonun yapısal dengesinde, bir heykelin oranlarında veya bir fotoğrafın kadrajında bizi kendine çeken bir ustanın varlığıdır. Bu usta ölçüdür. Sanat yapıtına güzellik veren bu ölçü, insanın kendi eylemlerini titizlikle sorgulaması ve biçimlendirmesiyle toplumu estetik varoluşa taşıyabilecek bir zemin oluşturur. 

İnsan, gündelik yaşamının akışında belirli iyilik, doğruluk ve güzellik seviyeleriyle temas eder. Bir şefkat anı ya da anlık bir adalet duygusu kendiliğinden belirebilir. Bu geçici duygulanımlar, belirli bir tutarlılık ve bilinçli bir form arayışıyla beslendiğinde birey değer üretir. 

18. yüzyıl düşünürü Friedrich Schiller'e göre estetik aşama, insanın içindeki duyusal dürtüler ile ussal talepler arasındaki temel gerilimi çözebilecek bir dönüşüm alanıdır. Schiller’e göre, Us, mutlak bir birlik, yasa ve sarsılmayan bir bilinç talep eder. Doğa ise sonsuz çeşitlilik ve durdurulamayan duyguyu dayatır. İnsanın Estetik Eğitimi Üzerine Bir Dizi Mektup (1795) adlı eserinde geliştirdiği kuramının merkezinde 'Duyusal insanı ussal yapmak için, onu önce estetik yapmalı' düşüncesi vardır. Bir toplumsal tahayyüle, “güzel görünüşün devletine” bu aşamadan geçilerek ulaşılacağını düşünür Schiller. Bireyin içtepileri asilleşecek ve ruhu özgürleşecek ve bu sayede özgürleşmiş bireylerden oluşan bir toplum kurulacaktır. 

Aslında Schiller'in kuramı, tarih boyunca sanat atölyelerinde somut bir şekilde hayat bulmuştu ve hâlen bulmaya devam ediyor. Rembrandt’ın Swanenburgh'un yanında, Rodin’in usta heykeltıraşların işliklerinde yetişmiş olması bize bir ipucu verir. Bu usta-çırak ilişkisi, hem bir teknik bilgi içeriyordu hem de içerik ve biçime dair ölçüyü koyuyor ve "güzel"e dair bütünlüklü bir anlayışın aktarıyordu. Schiller’in de belirttiği üzere: "İnsana biçim vermek denen nesnenin büyük bir parçası... insanın dışı değil, içinin de işlenmesinin gerektiği yerdir."

Schiller, estetik tecrübenin bu etkin boyutunu, Immanuel Kant’ın etkisiyle şekillendirerek, Aydınlanma çağrısını “Sapere aude!” (Aklını kullanma cesareti göster!) estetik alana taşıyarak ifade eder: “Us yasayı bulup ortaya koymakla, başarabileceğini başarmıştır. Onu, yürekli istek ve canlı duygu uygulayacaktır.”

Bu pratik süreçte birey, usta ile —hem bir kavram hem de yetkin insan olarak— Schiller’in bahsettiği o "arı ülküsel insan"la bağ kurar. Sanatçı, ustasının izinde sanatına ölçü verdikçe kendisine ölçü verir ve olgunlaşır. Böylece estetik, usta-çırak ilişkisinde soyut bir arayış olmanın çok ötelerine uzanır, o artık etiktir de. 

Bu içsel dönüşüm bireyden bireye yayılırsa Schiller’in "güzel görünüşün devleti" dediği o toplumsal bütünlüğe doğru ilk adım atılmış olur. 27. Mektup’ta Schiller; ‘’Güzellik, insanı toplumsallaştırır.’’der. Estetik eğitim süresince birey, duyusal ve duygusal deneyimlerini evrensel ve değişmez ilkeler altında işleyerek içsel çelişkilerini uyumlu hâle getirirken, yalıtılmış benliğinden sıyrılarak toplumsal alanda da ilkelere göre hizalanır. Dolayısıyla bireyin estetik eğitimi, aslında bir toplum eğitimidir.